تهدید در فضای مجازی: راهنمای گام‌به‌گام پیگیری و شکایت

اگر کسی در شبکه‌های اجتماعی یا پیام‌رسان‌ها شما را تهدید کرده، اولین و مهم‌ترین نکته این است که وحشت‌زده نشوید و به هیچ وجه با تهدیدکننده وارد بحث نشوید. تهدید در فضای مجازی از نظر قانون جرایم رایانه‌ای ایران، جرم است و مجازات سنگینی دارد. شما می‌توانید با جمع‌آوری ادله دیجیتال مناسب و طی کردن روند قضایی صحیح، حق خود را بگیرید و فرد خاطی را به دست قانون بسپارید.

ماهیت حقوقی تهدید در فضای مجازی

تهدید کردن دیگران در هر بستری، خواه پیامک باشد یا اینستاگرام و تلگرام، طبق ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی جرم محسوب می‌شود. در فضای مجازی، این موضوع با “قانون جرایم رایانه‌ای” گره می‌خورد.

وقتی شخصی شما را به قتل، ضرر شرافتی، مالی یا افشای اسرار تهدید می‌کند، در واقع امنیت روانی شما را نشانه گرفته است. بسیاری فکر می‌کنند چون فرد با یک اکانت ناشناس یا فیک (Fake) پیام داده، قابل شناسایی نیست؛ این یک باور کاملاً غلط است. پلیس فتا با بهره‌گیری از ابزارهای فنی و استعلام از اپراتورها و سرورها، ردپای دیجیتال (Digital Footprint) فرد را پیدا می‌کند.

تفاوت تهدید با مزاحمت

باید دقت کرد که تهدید (مثل “تو را می‌کشم” یا “عکس‌هایت را پخش می‌کنم”) با مزاحمت (مثل پیام‌های بی‌مورد یا بلاک‌کردن مداوم) متفاوت است. تهدید ماهیت کیفری جدی‌تری دارد و دادگاه با آن قاطعانه برخورد می‌کند.

مراحل عملی شکایت از تهدیدکننده

برای شروع فرایند قضایی، این نقشه راه را دنبال کنید:

1. ثبت‌نام در سامانه ثنا: اگر ندارید، سریعاً در سامانه ثبت‌نام الکترونیک قضایی ثبت‌نام کنید. تمام ابلاغیه‌ها از این طریق به دست شما می‌رسد.
2. مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: اولین قدم ثبت شکایت در این دفاتر است. باید “شکواییه” تنظیم کنید.
3. ارجاع به دادسرا: شکواییه شما به دادسرای جرایم رایانه‌ای (یا دادسرای عمومی محل وقوع جرم) ارجاع می‌شود.
4. دستور قضایی به پلیس فتا: قاضی معمولاً دستور می‌دهد که پرونده جهت بررسی و شناسایی متهم به پلیس فتا ارجاع شود.
5. حضور در پلیس فتا: کارشناسان فنی از شما می‌خواهند که مستندات را ارائه دهید. در اینجا اهمیت “حفظ ادله” مشخص می‌شود.

نکته طلایی وکیل

هرگز پیش از شکایت، فرد را مطلع نکنید که قصد شکایت دارید. این کار باعث می‌شود فرد تهدیدکننده پیام‌ها را پاک کند، اکانت را دیلیت اکانت کند یا ردی از خود باقی نگذارد. غافل‌گیری در اینجا به نفع شماست.

مدارک و مستندات قانونی؛ چگونه ادله جمع کنیم؟

دادگاه برای اثبات ادعای شما نیاز به “ادله دیجیتال” دارد. صرف نشان دادن گوشی کافی نیست.

• اسکرین‌شات (Capture): از تمام پیام‌ها، پروفایل فرد تهدیدکننده و تاریخ‌ها اسکرین‌شات بگیرید.
• پرینت متنی: در صورت امکان، از کل چت‌ها پرینت بگیرید.
• فایل‌های صوتی و تصویری: اگر تهدید به صورت ویس یا ویدیو بوده، آن‌ها را روی یک حافظه جانبی (فلش مموری) ذخیره کنید.
• آدرس اکانت (Username/URL): آدرس دقیق پروفایل یا لینک کانالی که تهدید از آنجا صورت گرفته را یادداشت کنید.

هشدار: به هیچ عنوان اکانت فرد تهدیدکننده را ریپورت نکنید. ریپورت کردن باعث می‌شود اکانت توسط پلتفرم حذف شود و دسترسی پلیس به اطلاعات سرور آن اکانت دشوار یا غیرممکن شود. بگذارید اکانت فعال بماند تا ردگیری شود.

اشتباهات رایج و باورهای غلط

• باور غلط: “فرد در خارج از ایران است و نمی‌شود شکایت کرد.”
• واقعیت: اگرچه دسترسی به سرورهای خارجی سخت است، اما بسیاری از پلیس‌های فتا با تحلیل‌های فنی دیگر (مثل شماره تلفن ثبت‌شده، حساب بانکی برای اخاذی و غیره) به هویت فرد می‌رسند.
• اشتباه رایج: “پاسخ به تهدید.”
• واقعیت: پاسخ دادن به تهدید، تنها به قاضی نشان می‌دهد که درگیری دوطرفه بوده و می‌تواند روند پرونده را پیچیده کند.

👉 چگونه قرار منع تعقیب را برگردانیم؟ (تجربه واقعی پرونده)

در یکی از پرونده‌های وکالتی، موکل از شخصی که او را در تلگرام تهدید کرده بود شکایت کرد. پلیس فتا نتوانست هویت را شناسایی کند و بازپرس قرار منع تعقیب صادر کرد.

اشتباه رایج: موکل فکر می‌کرد چون پلیس پیدا نکرده، پرونده بسته شده و راهی نیست.

نکته عملی: ما به قرار منع تعقیب اعتراض کردیم. در لایحه اعتراضیه، روی “رد مالی” تمرکز کردیم. فرد تهدیدکننده برای متوقف کردن تهدیدها، درخواست وجه کرده بود (اخاذی). با پیگیری حساب بانکی که پول به آن واریز شده بود (حتی به نام شخص ثالث)، توانستیم سرنخ جدیدی به دادگاه بدهیم.

درس مهم: در جرایم رایانه‌ای، اگر هویتِ اکانتِ مجازی پیدا نشد، باید به دنبال “رد مالی” (حساب بانکی) یا “رد فنی” (شماره بازیابی یا ایمیل متصل به اکانت) گشت. قرار منع تعقیب پایان راه نیست.

پرسش‌های متداول

آیا می‌توانم بدون وکیل شکایت کنم؟

بله، اما پرونده‌های جرایم رایانه‌ای به دلیل پیچیدگی‌های فنی و نحوه استناد به ادله الکترونیک، با حضور وکیل سریع‌تر و دقیق‌تر پیش می‌روند.

هزینه شکایت چقدر است؟

هزینه‌ها شامل هزینه ثبت شکواییه در دفاتر خدمات قضایی و در صورت لزوم هزینه کارشناس رسمی دادگستری است که مبلغ بالایی نیست.

آیا تهدید در واتساپ با اینستاگرام متفاوت است؟

خیر، ماهیت جرم یکسان است. اما در واتساپ، شماره موبایل فرد معمولاً در دسترس است که شناسایی را برای پلیس فتا بسیار آسان‌تر می‌کند.

اعتبار محتوا

نویسنده: امیرحسین رجبی

وکیل پایه یک دادگستری | متخصص دعاوی کیفری و جرایم رایانه‌ای

بازبینی تخصصی:

توسط وکیل ارشد دپارتمان جرایم سایبری

منابع قانونی:

• قانون جرایم رایانه‌ای
• ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی (تهدید)
• آیین دادرسی کیفری
• سامانه ثنا (adliran.ir)